İnternet və rəqəmsal texnologiyalar həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Gün ərzində onlarla tətbiqdən istifadə edir, sosial şəbəkələrə daxil olur, bank əməliyyatları aparır və müxtəlif platformalarda şəxsi məlumatlarımızı paylaşırıq. Bu imkanlar gündəlik həyatı asanlaşdırsa da, eyni zamanda yeni təhlükələr də yaradır.

Maraqlıdır, kibercinayətkarların əsas hədəfi hər zaman böyük şirkətlər və ya tanınmış şəxslər olmur. Əksinə, təhlükəsizlik qaydalarına kifayət qədər diqqət etməyən adi istifadəçilər çox vaxt daha asan hədəfə çevrilirlər.

“Cebheinfo.az”-ın araşdırmasına görə, insanların əksəriyyəti kiberhücumların yalnız başqalarının başına gələ biləcəyini düşünür.

Məhz bu arxayınlıq isə riskləri artırır. Bir çox istifadəçi eyni paroldan bir neçə hesabda istifadə edir, şübhəli linklərə daxil olur və ya şəxsi məlumatlarını internetdə həddindən artıq paylaşır. Nəticədə kibercinayətkarlar üçün məlumat oğurlamaq və ya hesablara giriş əldə etmək daha asan olur.

Son illərdə ən çox rast gəlinən təhlükələrdən biri fişinq hücumlarıdır. Bu üsulda istifadəçilərə bank, poçt xidməti və ya məşhur platformalar adından saxta mesajlar göndərilir.

Mesajlar elə hazırlanır ki, ilk baxışdan onların saxta olduğunu anlamaq çətin olur. İnsanlar hesablarının bağlanacağı, kartlarının bloklanacağı və ya hansısa hədiyyə qazandıqları barədə məlumat aldıqda çox vaxt tələsik qərar verir və təqdim olunan linklərə daxil olurlar. Nəticədə isə şəxsi məlumatlar və şifrələr kibercinayətkarların əlinə keçir.

Digər geniş yayılmış problem açıq “Wi-Fi” şəbəkələrinin istifadəsi ilə bağlıdır. Kafe, restoran, hava limanı və digər ictimai məkanlarda təqdim olunan pulsuz internet istifadəçilər üçün rahat görünsə də, bu şəbəkələr bəzən kifayət qədər qorunmur.

Belə hallarda məlumatların üçüncü şəxslər tərəfindən ələ keçirilməsi ehtimalı artır. Xüsusilə bank əməliyyatları və ya vacib hesab girişləri zamanı bu risk daha ciddi xarakter daşıyır. Sosial şəbəkələrdə şəxsi məlumatların həddindən artıq paylaşılması da diqqətdən kənarda qalan təhlükələrdəndir.

İnsanlar doğum tarixini, yaşadığı ərazini, iş yerini, ailə üzvləri haqqında məlumatları və gündəlik hərəkətlərini açıq şəkildə paylaşdıqda, kibercinayətkarlar bu məlumatlardan müxtəlif məqsədlərlə istifadə edə bilirlər.

Bəzən sadə görünən məlumatlar belə hesabların bərpası və ya şifrələrin təxmin edilməsi üçün kifayət edir. Təhlükəsizlik risklərini artıran amillərdən biri də proqram və əməliyyat sistemlərinin vaxtında yenilənməməsidir. Bir çox insan yeniləmələri təxirə salır və ya ümumiyyətlə quraşdırmır.

Halbuki bu yeniləmələrin əhəmiyyətli hissəsi məhz təhlükəsizlik boşluqlarının aradan qaldırılması üçün hazırlanır. Köhnə versiyalardan istifadə edən cihazlar isə kiberhücumlara qarşı daha həssas olur.

Bundan əlavə, son dövrlərdə saxta tətbiqlərin sayı da artmaqdadır. Xarici görünüşünə görə etibarlı təsir bağışlayan bəzi proqramlar əslində istifadəçilərin şəxsi məlumatlarını toplamaq və ya cihazlara zərərli proqramlar yerləşdirmək məqsədi daşıyır.

Xüsusilə rəsmi mənbələrdən kənar platformalardan yüklənən tətbiqlər bu baxımdan daha böyük risk yaradır.

Qeyd olunur ki, kibertəhlükəsizlik yalnız antivirus proqramlarından ibarət deyil. Təhlükəsizliyin əsas hissəsi istifadəçinin davranışından asılıdır. 

Güclü və fərqli parollardan istifadə etmək, iki mərhələli doğrulamanı aktivləşdirmək, şübhəli linklərdən uzaq durmaq, proqramları mütəmadi yeniləmək və şəxsi məlumatları ehtiyatla paylaşmaq riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Rəqəmsal dünyanın imkanları artdıqca təhlükələr də mürəkkəbləşir. Buna görə də istifadəçilərin texnologiyadan faydalanmaqla yanaşı, öz məlumatlarının təhlükəsizliyinə də diqqət yetirmələri vacibdir.

Çünki bəzən bir neçə saniyəlik diqqətsizlik uzun müddət davam edən problemlərə səbəb ola bilər. Kibertəhlükəsizlik artıq yalnız İT sahəsinin deyil, internetdən istifadə edən hər kəsin gündəlik qayğılarından birinə çevrilib.

Aişə Abdulova
“Cebheinfo.az”