İSTİQAMƏT: 6.3.17. ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi

Müasir dövrdə ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi bəşəriyyətin qarşısında duran ən mühüm məsələlərdən biri hesab olunur. Ətraf mühit insanların yaşaması, sağlamlığı və iqtisadi fəaliyyəti üçün zəruri olan təbii resursların məcmusudur. Hava, su, torpaq, meşələr, biomüxtəliflik və digər təbii sərvətlər insan həyatının ayrılmaz hissəsini təşkil edir. Bu baxımdan ətraf mühitin qorunması yalnız dövlət qurumlarının və ya beynəlxalq təşkilatların deyil, hər bir fərdin məsuliyyət daşıdığı vacib sahədir.

Ekologiya canlı orqanizmlərlə onların yaşadığı mühit arasındakı qarşılıqlı əlaqələri öyrənən elm sahəsidir. Bu elm insanların təbiətə təsirini, təbii sistemlərin fəaliyyət prinsiplərini və ekoloji tarazlığın qorunmasının yollarını araşdırır. Ekoloji tarazlıq pozulduqda isə təbiətdə müxtəlif dəyişikliklər baş verir ki, bu da həm insanların həyatına, həm də iqtisadi fəaliyyətə təsir göstərir. Buna görə də ekologiyanın əsas məqsədlərindən biri insanla təbiət arasında harmonik münasibətlərin formalaşdırılmasına töhfə verməkdir.

Ətraf mühitin mühafizəsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər son illərdə daha da genişlənib. Dünyanın bir çox ölkələrində təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə, yaşıllıq zonalarının artırılması, tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi və ekoloji maarifləndirmə proqramlarının genişləndirilməsi diqqət mərkəzində saxlanılır. Bu tədbirlər həm təbiətin qorunmasına, həm də gələcək nəsillər üçün sağlam mühitin təmin edilməsinə xidmət edir.

Su ehtiyatlarının qorunması ətraf mühitin mühafizəsinin vacib istiqamətlərindən biridir. Su həyat mənbəyi olmaqla yanaşı, kənd təsərrüfatı, sənaye və məişət sahələrində geniş istifadə olunur. Su resurslarından səmərəli istifadə və onların çirklənmədən qorunması ekoloji təhlükəsizliyin mühüm elementidir. Çayların, göllərin və digər su hövzələrinin mühafizəsi yalnız təbiətin deyil, həm də insanların rifahının qorunmasına xidmət edir.

Meşələr ekoloji tarazlığın qorunmasında xüsusi rol oynayır. Onlar atmosferdə karbon qazının miqdarının tənzimlənməsinə kömək edir, torpağın eroziyadan qorunmasını təmin edir və biomüxtəlifliyin saxlanılmasına şərait yaradır. Meşələrin genişləndirilməsi və mövcud yaşıllıq sahələrinin qorunması iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin azaldılmasına da mühüm töhfə verir. Ağacəkmə kampaniyaları və yaşıllaşdırma layihələri bir çox ölkələrdə ekoloji siyasətin əsas istiqamətlərindən biri kimi həyata keçirilir.

Atmosfer havasının qorunması da ekoloji siyasətin vacib hissəsidir. Təmiz hava insanların sağlamlığı üçün əsas şərtlərdən biridir. Müasir texnologiyaların tətbiqi, alternativ enerji mənbələrinin inkişafı və ekoloji standartların təkmilləşdirilməsi havanın keyfiyyətinin qorunmasına kömək edir. Günəş, külək və digər bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə həm ətraf mühitin mühafizəsinə, həm də enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Tullantıların düzgün idarə olunması ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məişət və istehsalat tullantılarının çeşidlənməsi, təkrar emalı və təhlükəsiz şəkildə zərərsizləşdirilməsi ətraf mühitə olan təsirin azaldılmasına imkan yaradır. Son illərdə bir çox ölkələrdə dövri iqtisadiyyat prinsiplərinin tətbiqi genişlənir. Bu yanaşma resurslardan daha səmərəli istifadə edilməsinə, tullantıların həcminin azalmasına və iqtisadi faydanın artırılmasına şərait yaradır.

Biomüxtəlifliyin qorunması da ekologiyanın mühüm istiqamətlərindən biridir. Dünyada mövcud olan bitki və heyvan növləri təbiətin tarazlığının qorunmasında mühüm rol oynayır. Qoruqların, milli parkların və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin yaradılması biomüxtəlifliyin qorunmasına xidmət edir. Eyni zamanda nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan növlərin mühafizəsi istiqamətində müxtəlif proqramlar həyata keçirilir.

Ekoloji təhsil və maarifləndirmə ətraf mühitin mühafizəsinin əsas dayaqlarından hesab olunur. İnsanlarda ekoloji məsuliyyət hissinin formalaşdırılması təbiətin qorunması istiqamətində mühüm nəticələr verir. Təhsil müəssisələrində ekologiya ilə bağlı biliklərin tədris olunması, ictimai maarifləndirmə kampaniyalarının təşkili və media vasitəsilə ekoloji məlumatların yayılması cəmiyyətin bu sahədə məlumatlılığını artırır. Ekoloji mədəniyyətin inkişafı insanların gündəlik davranışlarında da özünü göstərir.

Azərbaycan da ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsinə xüsusi diqqət yetirən ölkələr sırasındadır. Son illərdə ölkədə yaşıllaşdırma tədbirləri, ətraf mühitin qorunmasına yönəlmiş dövlət proqramları və ekoloji layihələr həyata keçirilir. Su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, alternativ enerji sahəsinin inkişafı və biomüxtəlifliyin qorunması istiqamətində görülən işlər ekoloji siyasətin mühüm tərkib hissəsini təşkil edir. Eyni zamanda beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən layihələr də bu sahədə mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Müasir dövrün əsas məqsədlərindən biri iqtisadi inkişafla ekoloji təhlükəsizlik arasında balansın qorunmasıdır. Dayanıqlı inkişaf prinsipləri məhz bu məqsədə xidmət edir. Bu yanaşmaya görə, təbii resurslardan istifadə edilərkən gələcək nəsillərin maraqları da nəzərə alınmalıdır. İqtisadi fəaliyyətin ekoloji standartlara uyğun həyata keçirilməsi həm ətraf mühitin qorunmasına, həm də uzunmüddətli inkişafın təmin olunmasına imkan yaradır.

Nəticə etibarilə, ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi insanlığın gələcəyi üçün strateji əhəmiyyət daşıyan sahədir. Təbii sərvətlərin qorunması, ekoloji tarazlığın saxlanılması və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinin tətbiqi sağlam və təhlükəsiz gələcəyin formalaşmasına xidmət edir. Ətraf mühitin mühafizəsi istiqamətində atılan hər bir addım yalnız bu günün deyil, gələcək nəsillərin rifahına yönəlmiş mühüm investisiya hesab olunur. Bu səbəbdən ekologiya məsələlərinə diqqətin artırılması, ekoloji mədəniyyətin inkişaf etdirilməsi və təbiətə məsuliyyətli münasibətin təşviqi hər bir cəmiyyətin prioritetlərindən biri olmalıdır.

QEYD: Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Vilayət Muxtar
“Cebheinfo.az”