Həddindən artıq istilər tez-tez quraqlıq, meşə yanğınları və su ehtiyatları kontekstində müzakirə olunsa da, iqlim böhranının təsirləri iş həyatında getdikcə daha çox nəzərə çarpır.

Kənd təsərrüfatı, tikinti, bələdiyyə işçiləri, mədənçilər və kuryerlər günlərinin əhəmiyyətli bir hissəsini açıq havada keçirməyə məcburdurlar.

"Cebheinfo-nun araşdımasına görə, Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (BƏT) məlumatına görə, hazırda dünyada təxminən 2,41 milyard işçi həddindən artıq istilərə məruz qalır. Bu rəqəm qlobal işçi qüvvəsinin təxminən 71 faizini təşkil edir. BƏT-in 2024-cü ildə dərc edilmiş hesabatına görə, həddindən artıq istilər hər il təxminən 22,85 milyon iş qəzasına səbəb olur. Təşkilat bildirir ki, hər il təxminən 19000 işçi istiliklə əlaqəli səbəblərə görə həyatını itirir. 

Hesabatda kənd təsərrüfatı, tikinti, tullantıların toplanması və təbii sərvət sektorlarında çalışan işçilərin ən yüksək risk altında olduğu vurğulanır. BƏT hazırda istilik stressi riskini yalnız meteoroloji hadisə deyil, həm də peşə sağlamlığı və təhlükəsizliyi məsələsi hesab edir. Həddindən artıq istinin iş həyatına təsiri bir çox ölkələrdə yeni qaydalarla tənzimlənir.

*Ölkəmizdə isti havada iş şəraiti Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi (Maddə 233) və sanitariya-gigiyena normaları ilə tənzimlənir. Havanın temperaturu 41° C-dən çox olduqda açıq və sərinləndirici qurğuları olmayan iş yerlərində işçilərin həyatı və sağlamlığı üçün təhlükə yarandığından bütün işlər dayandırılmalıdır. Əsas qaydalara gəldikdə isə istilik, ventilyasiya olmayan və açıq hava sahələrində temperatur 41° C-ni keçdiyi halda əmək fəaliyyəti dərhal dayandırılır.

Bundan başqa, temperatur 41° C-dən aşağı, lakin isti olduqda işçilərə qızınmaq və ya sərinləmək üçün əlavə fasilələr verilməlidir. Bu fasilələr iş vaxtına daxil edilir və əməkhaqqı saxlanılır. İşəgötürən işçiləri normal temperaturda olan içməli su ilə təmin etməlidir. İş dayandırıldığı və ya işçilərin təqsiri olmayan digər hallarda boşdayanma vaxtının haqqı işçinin təqsiri üzündən baş verməyən boşdayanma kimi, tarif dərəcəsinin (vəzifə maaşının) 2/3 hissəsindən az olmayaraq ödənilir. Qanunvericiliyin tələblərinə riayət etməyən və işçilərin sağlamlığını riskə atan işəgötürənlər İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən cərimə edilir.

*Yunanıstanda isti hava dalğaları zamanı, xüsusən də ağır açıq hava işləri və kuryer xidmətləri üçün günün müəyyən saatlarında iş məhdudiyyətləri tətbiq olunur. 

*İspaniyada 2023-cü ildə tətbiq edilən bir qayda işəgötürənləri iş şəraitini uyğunlaşdırmağa və zərurət yarandıqda meteorologiya agentliyinin həddindən artıq isti hava xəbərdarlıqları verdiyi dövrlərdə fəaliyyəti dayandırmağa məcbur edir. *Qətərdə yay aylarında müəyyən saatlarda açıq havada iş qadağandır. Bundan əlavə, temperatur, rütubət və günəş radiasiyasını birlikdə ölçən istilik stressi indeksi müəyyən bir səviyyəni keçərsə, iş dayandırılmalıdır. 

Mütəxəssislərin fikrincə, iqlim böhranının iş həyatına təsiri yaxın illərdə daha da özünü göstərəcək. Yüksələn temperatur istilik vurması riskini artırmaqla yanaşı, ürək-damar xəstəliklərini, böyrək problemlərini, iş yerində qəzaları və məhsuldarlıq itkilərini istilik dalğaları ilə əlaqələndirir. Xüsusilə açıq havada işləyən işçilər, günün ən isti saatlarında intensiv fiziki səy göstərdikləri üçün iqlim böhranının təsirlərinə ən həssas qruplar arasında hesab olunurlar. Hava keyfiyyətinin pisləşməsi, ekstremal hava hadisələri və iqlim dəyişikliyi səbəbindən dəyişən epidemiya nümunələri də işçilər üçün yeni risklər yaradır. 

İqlim dəyişikliyi səbəbindən istilik dalğalarının tezliyi, müddəti və intensivliyi artır. Buna görə də, ekstremal istilər artıq müstəsna bir hadisə deyil, iş həyatında gözlənilən peşə riskidir. Həmçinin qeyd edilir ki, ekstremal istilərin sağlamlığa təsirlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi görünməz qalır. 

İstiliyin yaratdığı ürək-damar xəstəlikləri, böyrək problemləri və iş yerində baş verən qəzalar çox vaxt birbaşa isti ilə əlaqəli olmadan qeydə alınır. Hesabata görə , iş yerində qəza və ölüm riski temperaturun yüksəldiyi dövrlərdə, xüsusən də tikinti, gəmiqayırma, kənd təsərrüfatı və tullantıların idarə olunması kimi açıq hava ilə təmasın aradan qaldırıla bilmədiyi sektorlarda artır. 

Nigar 
"Cebheinfo.az"