Son illərdə iqtisadiyyatın ən diqqətçəkən dəyişikliklərindən biri abunəlik modelinin sürətlə yayılmasıdır.

Əvvəllər insanlar bir məhsulu nağd şəkildə alırdılarsa, məsələn, film DVD-si, musiqi albomu və ya proqram təminatı, bu gün həmin xidmətlərin əksəriyyəti aylıq ödənişlə istifadə edilən platformalara çevrilib. 

“Netflix”, “Spotify”, “YouTube Premium”, müxtəlif mobil tətbiqlər və hətta gündəlik istifadə etdiyimiz proqramlar artıq “sahib olmaq” deyil, “istifadə etmək” prinsipi üzərində qurulur.

Bu dəyişiklik təkcə texnologiya ilə bağlı deyil, həm də insanların psixologiyası və xərcləmə davranışları ilə sıx əlaqəlidir.

Kiçik məbləğdə aylıq ödənişlər, böyük xərclərdən daha “asan qəbul edilən” qərar yaradır, bu isə istehlak vərdişlərini tədricən dəyişdirir. Nəticədə, insanlar bəzən fərqinə varmadan eyni anda bir neçə abunəliyə pul ödəyirlər.

Məhz bu modelin üstün və mənfi tərəfləri isə hələ də müzakirə mövzusudur: bir tərəfdən əlçatanlıq və rahatlıq artır, digər tərəfdən isə uzunmüddətli xərclərin nəzarətdən çıxması riski yaranır.

Bəs “Netflix”, musiqi platformaları, tətbiqlər və digər abunəlik xidmətləri insanların xərcləmə vərdişlərini necə dəyişib?

İqtisadçı-ekspert Asif İbrahimov “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, dünyada istehlak davranışlarında ciddi dəyişiklik müşahidə olunur:

“Əvvəllər insanlar məhsulu almağa və ona sahib olmağa üstünlük verirdilərsə, bu gün getdikcə daha çox insan müxtəlif xidmətlərə aylıq və ya illik abunə olmaq modelini seçir.

Film və musiqi platformalarından tutmuş proqram təminatlarına, bulud xidmətlərinə, süni intellekt tətbiqlərinə və hətta avtomobil istifadəsinə qədər bir çox sahədə abunəlik iqtisadiyyatı sürətlə genişlənir.

Bu tendensiyanın əsas səbəblərindən biri istehlakçıların böyük məbləğdə birdəfəlik ödənişlər etmək əvəzinə xərclərini daha kiçik və idarəolunan aylıq ödənişlərə bölmək istəməsidir.

İnsanlar üçün aylıq 10-20 manatlıq ödəniş bir neçə yüz manatlıq birdəfəlik xərcdən daha rahat qəbul edilir. Eyni zamanda, abunəlik modeli istifadəçilərə daha geniş xidmət və məzmun bazasına çıxış imkanı yaradır.

Bu məsələnin digər tərəfi də mövcuddur. Abunəlik sistemləri insanların xərcləmə davranışlarını dəyişdirərək onları fərqinə varmadan daha çox vəsait xərcləməyə sövq edə bilir.

Çünki aylıq kiçik məbləğlər psixoloji olaraq əhəmiyyətsiz görünür və istifadəçilər çox zaman istifadə etmədikləri xidmətlər üçün ödəniş etməyə davam edirlər. Xüsusilə avtomatik ödəniş mexanizmləri bu prosesi daha da sürətləndirir.

Bu gün bir çox ailə eyni vaxtda film platformalarına, musiqi xidmətlərinə, müxtəlif mobil tətbiqlərə, bulud saxlama sistemlərinə və digər rəqəmsal məhsullara abunədir. Ayrı-ayrılıqda kiçik görünən bu ödənişlər ayın sonunda ciddi xərc yükünə çevrilə bilər.

İqtisadi baxımdan abunəlik modeli yalnız xidmətin müntəzəm və aktiv istifadəsi halında sərfəli hesab edilə bilər. Əks halda, istehlakçılar istifadə etmədikləri xidmətlərə görə uzun müddət əlavə vəsait ödəməli olurlar.

Məhz buna görə inkişaf etmiş ölkələrdə son dövrlərdə "abunəlik yorğunluğu" anlayışı geniş yayılıb və istehlakçılar artıq sahib olduqları abunəliklərin sayını azaltmağa başlayıblar”.

Ekspert qeyd edib ki, müasir rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas xüsusiyyətlərindən biri olan abunəlik modeli istehlakçılara rahatlıq və əlçatanlıq təqdim etsə də, maliyyə intizamının qorunmasını daha da vacib edir:

“Bildirim ki, vətəndaşlar vaxtaşırı bütün abunəliklərini nəzərdən keçirsinlər və istifadə etmədikləri xidmətləri ləğv etsinlər, eləcə də hər bir abunəliyin büdcələrinə real təsirini qiymətləndirsinlər”.

Aişə Abdulova
“Cebheinfo.az”